Կիչան, Խաչքարերով գերեզմանոց, խաչքար № 1
Հուշարձան
.
Հուշարձանի անձնագիր
Տիպային անվանումը
Խաչքար Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Խաչքարը կերտվել է 12-13-րդ դարերում՝ որպես գերեզմանային կոթող։ 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախը բռնազավթվել և հայաթափվել է Ադրբեջանի կողմից։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։
Պահպանման միավորի անվանումը
Խաչքար Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, Մեծ Առանք գավառ (հետագայում՝ Խաչեն)։ 1991-2020 թթ․՝ Արցախի Հանրապետություն, Մարտակերտի շրջան։
Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Կիչան գյուղից 300 մ հարավ-արևմուտք՝ Ստեփանակերտը Վարդենիսին կապող հյուսիս-հարավ մայրուղու աջ եզրին։
Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից մոտ 966 մ։ Ջրագրությունը
Գտնվում է Խաչենագետի հովտում՝ գետից 3 կմ հյուսիս։ Նկարագրություն
Կոթողը տեղադրված է Կիչանի Խաչքարերով գերեզմանոցի հարավարևմտյան կողմում՝ թեքադիր լանջի վերին հատվածում։ Չափերով մեծ հուշարձանի հիմնական առանցքը կազմված է կիսաշրջանաձև խաչախորանի ներքո տեղադրված, զույգ բողբոջաձև խաչաթևերով ծաղկած խաչից։ Ուղղահայաց խաչաթևի վերնամասից սկզբնավորվելով՝ խաչի աջ և ձախ կողմերով իջնում է խաղողի մեկական ողկույզ, որոնցից աջակողմյանը չափերով համեմատաբար փոքր է։ Խաչի կենտրոնում խաչաթևերը եզրագծող զույգ պարանաձև ժապավենը վերածվում է շրջագծի մեջ առնված հյուսվածազարդի։ Խաչի հիմքից սկզբնավորվելով՝ դեպի վեր են բարձրանում գեղեցիկ ոճավորված խաչարմատները, որոնք իրենց վրա են կրում նույնպես ոճավորված արմավաճյուղերը։ Կենտրոնական հորինվածքը երկու կողմերից և վերևից ներփակված է լայն, եռապարան, հյուսկեն զարդագոտով։ Ուշագրավ է, որ մեկ ընդհանուր շրջանակ ստեղծող զարդագոտին բաղկացած է իրար հաջորդող երեք տարբեր նախշերից։ Հարկ է նշել, որ կոթողի ձախ կողմում՝ նախշազարդ շրջանակի ստորին հատվածում, հստակ տեսանելի է քարի ողջ հաստությամբ արված ակոսատիպ փորվածք։ Շրջանակի մեջ առնված խաչաքանդակ-հորինվածքից ցած նկատելի են արձանագրության հետքեր, որոնք, սակայն, անընթեռնելի են։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Խաչենի իշխանություն, 12-13-րդ դարեր
Թվագրման հիմնավորում՝ ըստ պատկերագրության
Ըստ խաչքարի ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների Հուշարձանի ուսումնասիրման ժամանակագրական աղյուսակը (ժամանակը, հեղինակը, աշխատանքները)
Արցախի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր զբոսաշրջության և պատմական միջավայրի պահպանության վարչության «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի կողմից հուշարձանի տարածքում կատարվել են դաշտային ուսումնասիրություններ։ Խաչքարերը վավերացվել և չափագրվել են։
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Տիպը
Գերեզմանային կոթող Պահպանվածությունը`
Միջին Արժևորումը
Հուշարձանն ունի բացառիկ արժեք միջնադարյան Արցախի խաչքարարվեստի ուսումնասիրության համար։ Կիչանի խաչքարադաշտը վկայում է Արցախի քրիստոնեական հավատքի և գեղարվեստական աշխարհընկալման շարունակական զարգացման մասին։
Լուսանկարներ
...
.
Ա․Հ․, Ա․ Լ-Ե․