Վանք, Սպիտակ խաչ վանքի հյուրատուն
Հուշարձան
.
Հուշարձանի անձնագիր
Տիպային անվանումը
Հյուրատուն Հատուկ անունը
Սպիտակ խաչ վանքի հյուրատուն Այլ անվանումներ
Թանապա Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Կառուցվել է 1735 թվականին, իր նշանակությունը պահպանել է մինչև 20-րդ դար սկիզբը։
2020 թվականի հոկտեմբերին Վանք գյուղը բռնազավթվել և հայաթափվել է Ադրբեջանի կողմից։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։
Պահպանման միավորի անվանումը
Հյուրատուն Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, մյուս Հաբանդ գավառ։ Հետագայում ընդգրկվել է Դիզակ գավառի և համանուն մելիքության կազմում։ 1991-2020 թթ․՝ Արցախի Հանրապետություն, Հադրութի շրջան։
Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Վանք գյուղի հյուսիսարևելյան եզրին՝ Սպիտակ խաչ վանքի տարածքում՝ եկեղեցուց արևելք։
Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից 805 մ։ Նկարագրություն
Սպիտակ խաչ վանքի տարածքում՝ եկեղեցուց արևելք, գտնվում է 1735 թվականին Հովհաննես եպիսկոպոսի հիշատակին կառուցված հյուրատունը։
Այն ուղղանկյուն հատակագծով թաղակապ կառույց է, որի առջևում փայտե սյունասրահով նախասրահն է։ Նախասրահի և սենյակի պատերին առկա են տարբեր իրերի պահպանման համար նախատեսված խորշեր։ Կառույցի հիմնական շարվածքն իրականացված է տեղական կոպտատաշ քարերով, սրբատաշ են բացվածքների եզրաքարերը, պատերի անկյունաքարերը և թաղակիր կամարը։
Լուսավորվում է արևելյան ճակատից բացվող երկու մեծ լուսամուտներով։ Մուտքը բացվում է նույն ճակատի աջ կողմից։ Շքամուտքի սրբատաշ բարավորին փորագրված է շինարարական արձանագրությունը․ «Ես՝ Միկրտիչս, գ|րեցի1 | յիշատակ է թանապիս | Սուրապի որդի Ովանէս եպ(իս)կ(ոպո)սին: | Շինեցաւ ՌՃՁԴ (1735) թվին։ Այն տարին էր | Թահմազ խան օսմանլուն երկրէս տուրս ար(ա)ւ»2:
Մուտքի կամարակապ բացվածքն իրենց վրա կրող խոյակներից ձախակողմյանի ներքին հատվածում փորագրված է․ «Թվ(ին) ՌԲՃԺԵ (1776)-ին Ք(րիստոս)ի ծառա |Պետրոս վարդապետ: | Պետրո[ս]»3։
Կառույցն իր նշանակությամբ օգտագործվել է մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ Հայտնի է նաև, որ 1888 թվականին շուշվաբնակ թաղասեռցի վաճառական Բաղդասար Սաֆարյանը նախաձեռնել է կառույցի վերանորոգումը4։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Դիզակի մելիքություն, 18-րդ դար (1735 թ․)
Թվագրման հիմնավորում` ըստ վիմագրության
Ըստ արձանագրության
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Ճարտարապետական մաս՝ ճարտարապետական հորինվածքը
Ուղղանկյուն հատակագծով թաղակապ կառույց է։
Շինանյութը (տեսակը, գույնը)
Կրաքար, ավազաքար, կրաշաղախ
Բացվածքները` Մուտքերը (քանակը, կողմնորոշումը)
Մեկ մուտք՝ արևելքից
Բացվածքները` Լուսամուտները (քանակը, կողմնորոշումը)
Երկու լուսամուտ՝ արևելքից
Կոնստրուկցիաները (կրող, ծածկի)
Թաղակապ
Տանիքը (նյութը, ձևը)
Երկթեք, կղմինդրածածկ
Չափերը` երկարությունը
10 մ Չափերը` լայնությունը
8,5 մ Հուշարձանի վիճակը մինչ հայաթափումը
Վթարային
Արժևորումը
Կարևոր նշանակություն ունի Սպիտակ խաչ վանքի, ինչպես նաև Արցախի 18-րդ դարի պատմության ուսումնասիրության համար։
Լուսանկարներ
...
Հիմնական մատենագիտություն
Աբրահամյան է., 2022 - Աբրահամյան Էմմա, «Սպիտակ խաչ վանք», «Վարձք», № 18, Երևան, 2022, էջ 39-51։
.
Գ․Բ․