Գերեզմանոցը ձևավորվել է ամենայն հավանականությամբ 12-13-րդ դարերում։

2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախը բռնազավթվել և հայաթափվել է Ադրբեջանի կողմից։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակն անհայտ է։

Միջնադարյան գերեզմանոցը գտնվում է Մարտակերտի շրջանի Հարությունագոմեր¹ գյուղի վարչական տարածքում՝ գյուղից 2,7 կմ հարավ՝ Միջի խութ² կոչվող անտառապատ լեռնային բարձունքում։ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների կողմից տարածքում իրականացված դաշտային հետազոտական աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել են շինության՝ ամենայն հավանականությամբ եկեղեցու ավերակներ, որոնք կարիք ունեն համակարգված հնագիտական ուսումնասիրության։ Այդ մասին է վկայում նաև դեպի ավերակները տանող անտառային արահետի վրա հայտնաբերված (63×24×18 սմ) խաչքարի բեկորը։ Դարչնագույն քարից կերտված այս կոթողի կողային հատվածում 13 տողից բաղկացած արձանագրությունը փաստում է երբեմնի եկեղեցու վերանորոգման մասին․ «․․․հ․․․ | Ես Գագ|իկ նորո|գեցի Ս[ուր]բ | եկեղեց|իս եւ կա|նգնեցի | զխաչս ի | բարեխա|ւսութի[ւն] հ|ոգւոյ իմ|ոյ, որք երկ|րպագ․․․»։ Կոտրվածքի հետևանքով արձանագրության սկիզբն անընթեռնելի է։

Նույն ավերակների շրջակայքում էլ հենց փաստագրվել է վերոնշյալ գերեզմանոցը, որտեղ հայտնաբերվել են տասնյակից ավելի ամբողջական և բեկորատված խաչքարեր։ Դրանց մի մասը արձանագիր է և թվագրված։ Պատկանում են 13-րդ դարին։ Ժամանակի ընթացքում անտառը կլանել է հնավայրը, իսկ խոնարհված խաչքարերը անցել են հողի տակ կամ ծածկվել մացառուտով։ Գերեզմանոցը չի ենթարկվել համակարգված հնագիտական և դաշտային ուսումնասիրման, հետևաբար հնարավոր է, որ այնտեղ առկա խաչքարերի թիվը իրականում զգալիորեն գերազանցի արձանագրված տվյալները:

Գերեզմանոցի մասին առաջինը հիշատակել է Սամվել Կարապետյանն իր «Արցախի մանրատեղանուններ» աշխատության մեջ³։

Ըստ խաչքարերի արձանագրությունների

Հայրապետյան Ա․, 2025 - Հայրապետյան Արմինե, «Նորահայտ հուշարձաններ Հարությունագոմեր գյուղի Միջի խութ կոչվող տարածքում», «Հուշարձան», 2025, Երևան, ԻԴ 2 (24), էջ 88-97։

Սարգսյան Ս․, 2018 - Սարգսյան Սլավա, Արցախի բնակավայրերը, Երևան, 2018։