Շոշ, Ձախլիկ կամուրջ
Հուշարձան
.
Հուշարձանի անձնագիր
Տիպային անվանումը
Կամուրջ Հատուկ անունը
Ձախլիկ կամուրջ Այլ անվանումներ
Ճրղացաձորի կամուրջ
Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Ձախլիկ կամուրջը կառուցվել է 17-18-րդ դարերում։ Oգտագործվել է մինչև 2020 թվականի նոյեմբերը, որից հետո այն իր նպատակին այլևս չի ծառայել, քանի որ կամուրջը հայտնվել է հայ-ադրբեջանական մարտական դիրքերի չեզոք գոտում։
2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախը բռնազավթվել և հայաթափվել է։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։
Սկզբնական պատկանելությունը
Շուշի քաղաք
Պահպանման միավորի անվանումը
Կամուրջ Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, Մուխանք գավառ (հետագայում՝ Վարանդա), 1868-1918 թթ․՝ Ելիզավետպոլի նահանգի Շուշվա գավառ։ 1921-1991 թթ․՝ ԽՍՀՄ Ադրբեջանական ՍՍՀ, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ։ 1991-2023 թթ․՝ Արցախի Հանրապետություն, Ասկերանի շրջան։
Հասցե
Արցախի Հանրապետություն, Ասկերանի շրջան, Շոշ
Տեղագրությունը
Գտնվում է Ասկերան քաղաքից 18 կմ հարավ-արևմուտք։
Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Շոշ գյուղի կենտրոնից 1 կմ արևմուտք։
Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից 902 մ։ Ջրագրությունը
Գտնվում է Կարկառ գետի վրա։ Նկարագրություն
Ասկերանի շրջանի Շոշ գյուղի արևմտյան եզրին՝ գյուղամիջից շուրջ 1 կմ արևմուտք՝ Կարկառ գետի վրա, պահպանվել է միաթռիչք, կամարակապ մի կամուրջ՝ կառուցված Վարանդայի մելիքության ժամանակաշրջանում։ Այն Շոշը, ինչպես նաև Կարկառ գետի աջակողմյա մյուս բնակավայրերը կապել է Շուշիին՝ հանդիսանալով ճանապարհային կարևոր հանգույցներից մեկը։ Կամուրջը նախատեսված է եղել ինչպես հետիոտնի, այնպես էլ սայլակառքային երթևեկության համար: Հայտնի է Ձախլիկ անվամբ։ Տեղացիների կողմից այն կոչվել է նաև Ճրղացաձորի կամուրջ՝ կապված կամրջից հյուսիս գտնվող ջրաղացի անվան հետ։
Ձախլիկ կամուրջն առանձնանում է իր գեղեցիկ կառուցվածքով և բարձր ու սլացիկ կամարակապ թռիչքով։ Կառուցված է տարբեր չափերի կիսամշակ, անմշակ քարերով և կրաշաղախով։ Սրբատաշ ավազաքարով են իրականացված կամրջի երկու ճակատների կամարների, ինչպես նաև խելերի ստորին գետամերձ հատվածների շարվածքները։ Կառույցի խելերը հիմնված են գետափնյա ժայռերի վրա։
Թռիչքի երկարությունը 8,07 մ է, լայնությունը՝ 3,06 մ։ Անցուղին ձգվում է հյուսիս-հարավ ուղղությամբ (փոքր-ինչ շեղված)։ Այն ունի շուրջ 16 մ երկարություն, որը եղել է սալարկված միջին չափի քարերով։ Սալահատակը մասամբ պահպանվել է։
Անցուղին, որի եզրերին նկատելի են քարաշեն բազրիքի հետքերը, հարավում սկիզբ է առնում ավելի ցածր մակարդակից, քան ավարտվում է հյուսիսում։ Ուշագրավ է նաև, որ կամրջի հյուսիսային հատվածում մոտակա ջրաղացին ջուր մատակարարելու նպատակով կառուցվել է 1,2 մ լայնությամբ կամարակապ անցում, որը ջրանցքով ապահովել է ջրի անխափան հոսքը դեպի ջրաղաց։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Վարանդայի մելիքություն, 17-18-րդ դարեր
Թվագրման հիմնավորում՝ ըստ պատկերագրության
Ըստ ճարտարապետական և շինարարական առանձնահատկությունների Հուշարձանի ուսումնասիրման ժամանակագրական աղյուսակը (ժամանակը, հեղինակը, աշխատանքները)
2009 թվականին ՀՃՈՒ հիմնադրամի կողմից հրատարակված «Արցախի կամուրջները» գրքում հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը անդրադարձել է նաև Ձախլիկ կամրջին, ներկայացրել չափագրությունը1։
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Շինանյութը (տեսակը, գույնը)
Ավազաքար, կրաքար, կրաշաղախ
Կոնստրուկցիաները (կրող, ծածկի)
Կամարակապ Իրականացման տեխնիկան (շինանյութի մշակումը, շարվածքի չափը, շարվածքի տիպը, երեսպատումը)
Կառուցված է սրբատաշ, կոպտատաշ և անմշակ քարերով։ Պատերն ամրացված են կրաշաղախով։
Տիպը
Սայլակառքի և հետիոտնի կամուրջ Չափերը` երկարությունը
Անցուղու երկարությունը՝ 16 մ Չափերը` լայնությունը
3,06 մ Չափերը` բարձրությունը
Բարձրությունը գետի մակարդակից` 5,75 մ Թռիչքի երկարությունը
8,07 մ Հուշարձանի վիճակը մինչ հայաթափումը
Միջին
Արժևորումը
Հուշարձանը պատմական և տնտեսական կարևոր նշանակություն է ունեցել ոչ միայն Շոշ գյուղի, այլև Շուշիի գավառի մյուս բնակավայրերի համար։ Այն գավառի բնակավայրերը Շուշի քաղաքին կապող սայլակառքային կարևոր կամուրջներից մեկն էր։
----------------------------
1 Կարապետյան Ս․, 2009, էջ 86:
Չափագրություններ
Շոշ, Ձախլիկ կամուրջ
Չափագրությունը՝ Աշոտ Հակոբյանի (RAA archive)
Լուսանկարներ
...
.
Ս․Դ․