Վերինշեն գյուղը և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին: Լուսանկարը՝ Սամվել Կարապետյանի (RAA archive)
Վերին Շեն (Վերիշեն), Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Հուշարձան
.
Վավերացված հուշարձան
Տիպային անվանումը
Եկեղեցի Հատուկ անունը
Սուրբ Աստվածածին Այլ անվանումներ
Ավելի վաղ կոչվել է Սուրբ Հովհաննես Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Կառուցվել է 18-րդ դարում, ավելի հին սրբավայրի տեղում։ Գործել է մինչև 1927 թվականը։ Խորհրդային տարիներին օգտագործվել է տնտեսական նպատակներով։ 1991 թվականին սկսված «Օղակ» գործողության արդյունքում բնակավայրը հայաթափվել է։ Հետագայում գյուղի հին թաղամասը, ինչպես նաև եկեղեցին ավերվել է։ Սկզբնական պատկանելությունը
Վերինշեն Պահպանման միավորի անվանումը
Եկեղեցի Պահպանման միավորի առանձին վկայագրվող մասերը
Խաչքարեր Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, Մեծ Կուենք գավառ։ Ուշ միջնադարում ընդգրկվել է Գյուլիստանի մելիքության տիրույթում։ 1868-1917 թթ․՝ Ռուսական կայսրություն, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ելիզավետպոլի (Գանձակ) գավառ։ ԽՍՀՄ տարներին բնակավայրը Ադրբեջանի ԽՍՀ Շահումյանի շրջանի կազմում էր։ 1991-1992 թթ․ Արցախի Հանրապետություն, Շահումյանի շրջան։ Հասցե
Տեղագրությունը
Գտնվում է Շահումյան (Ներքին Շեն) ավանից 5 կմ հարավ-արևմուտք Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Վերինշեն գյուղի հին թաղի կենտրոնում։ Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից 1151 մ Ջրագրությունը
Գտնվում է Սև ջուր գետի ձախ ափին Նկարագրություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում է Վերինշեն գյուղի հին թաղի կենտրոնում: Ըստ ճարտարապետական և շինարարական առանձնահատկությունների կառույցը վերաբերվում է 18-րդ դարին, որը սակայն վերակառուցվել էր ավելի հին եկեղեցու տեղում։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Հայ Առաքելական Եկեղեցի, 18-19-րդ դարերԹվագրման հիմնավորում՝ ըստ պատկերագրության
Ըստ հորինվածքային և կառուցվածքային առանձնահատկությունների Հուշարձանի ուսումնասիրման ժամանակագրական աղյուսակը (ժամանակը, հեղինակը, աշխատանքները)
Ազգագրագետ, բանահավաք Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանցը եկեղեցու մասին նշվել է. «...քարուկիր, կառուցեալ երեք կամարների վերայ, երկարութիւնն` 19 մետր 50 սանթիմ, լայնութիւն` 10 մետր 80 սանթիմ: Հիւսիսային խորանի գլխին կայ գաղտնի պահարան»1:Հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը 1987 թվականի իր ճամփորդության ժամանակ ուսումնասիրել է եկեղեցին, որը մանրամասնորեն հրատարակվել է Հայաստանի Պատմություն գրքաշարի «Մռավականք» հատորում։ Հեղինակի նկարագրությունը հետևյալն է․ «Միանավ, թաղածածկ բազիլիկ է՝ կառուցված անմշակ քարերով, կրաշաղախով: Սրբատաշ են միայն մուտքի և լուսամուտների անկյունաքարերը, որմնասյուները: Երկթեք ծածկի տակ առնված տանիքը ներքուստ պահում են երեք զույգ որմնասյուների վրա հենված թաղակիր կամարները: Միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատից: Արևելյան կողմում՝ կիսաշրջանաձև եզրագծով ավագ խորանի երկու կողմերում, առկա է ուղղանկյուն հատակագծով մեկական ավանդատուն, իսկ հյուսիսային որմի մեջ՝ ավանդական տեղում է մկրտության խորշը՝ ավազանով հանդերձ: Ունի դեպի ներս լայնացող 8 լուսամուտ, որից 5-ը բացված են արևելյան, 2-ը՝ հարավային, իսկ 1-ը՝ արևմտյան ճակատներից: Հարավային ճակատին՝ հատկապես մուտքի շուրջ, ագուցված են մի քանի խաչքարեր: Կան նաև խաչաքանդակներին կից արձանագրություններ։ Եկեղեցու որմերին առկա էր 7 վիմագիր: Վաղագույնը վերաբերում էր 1774 թվականին»2:
1841 թվականին հիշվում է Սուրբ Հովհաննես, իսկ հետագա տարիներին` 1842, 1843, 1880 թթ.՝ Սբ. Աստվածածին անվամբ:
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Ճարտարապետական մաս՝ ճարտարապետական հորինվածքը
Միանավ թաղակապ սրահ Բացվածքները` Մուտքերը (քանակը, կողմնորոշումը)
Մեկ մուտք՝ հարավից։ Բացվածքները` Լուսամուտները (քանակը, կողմնորոշումը)
Ութ լուսամուտ։ Հինգն արևելքից, երկուսը հարավից և մեկն արևմտյան կողմից։ Կոնստրուկցիաները (կրող, ծածկի)
Կամարակապ, թաղածածկ Տանիքը (նյութը, ձևը)
Երկթեք, կղմինդրապատ (ծածկասալերը չեն պահպանվել) Հարդարանքը
Զուսպ Տիպը
Գյուղական եկեղեցի Չափերը` երկարությունը
19,50 մ Չափերը` լայնությունը
10,80 մ Արժևորումը
Կարևոր է Վերինշեն գյուղի պատմության և հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։ ----------------------------
1 Բարխուտարեանց Մ․,1895, էջ 246:
2 Կարապետյան Ս․, 2019, էջ 198: Չափագրություններ
Վերինշեն, Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Չափագրությունը՝ Սամվել Կարապետյանի (RAA archive)
Լուսանկարներ
