Պատարա, Օծկա վանք, խաչքար № 2
Հուշարձան
Տիպային անվանումը
Խաչքար Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Խաչքարը, որպես գերեզմանային կոթող, կերտվել և կանգնեցվել է 11-12-րդ դարերում։
2023 թվականի սեպտեմբերից Պատարա գյուղը բռնազավթված է Ադրբեջանի կողմից։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակի վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։
Սկզբնական պատկանելությունը
Խաչենի իշխանություն
Պահպանման միավորի անվանումը
Խաչքար Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, Հարճլանք գավառ (հետագայում՝ Խաչեն)։ 1991-2023 թթ․՝ Արցախի Հանրապետություն, Ասկերանի շրջան, Պատարա։
Հասցե
Արցախի Հանրապետություն, Ասկերանի շրջան, Պատարա
Տեղագրությունը
Գտնվում է Ասկերանից 21 կմ արևմուտք։
Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Պատարայից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Օծկա վանքի հարավարևմտյան կողմում։
Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից 1415 մ։ Ջրագրությունը
Գտնվում է Պատարա գետի Պիծի վտակի ակունքամերձ Վարար ջուր և Լենջի ջուր վտակների միջնամասում։ Նկարագրություն
Խաչքարը տեղադրված է Օծկա վանքի հյուսիսային կողմում գտնվող միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում։ Ամենայն հավանականությամբ այն կերտվել է 11-12-րդ դարերում՝ որպես գերեզմանային կոթող։ Խաչքարի ստորին հատվածում պահպանված ելուստը վկայում է, որ այն կանգնեցված է եղել պատվանդանին։ Հետագայում խաչքարը խոնարհվել է և ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ ծածկվել հողաշերտով։ 2020 թվականի օգոստոսին Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների կողմից դաշտային ուսումնասիրությունների ժամանակ այն հայտնաբերվել, մաքրվել և չափագրվել է։
Ուղղանկյունաձև կոթողի կենտրոնում քանդակված է մեծածավալ խաչը, որը երիզված է խաչաձև խորք ունեցող ակոսաձև շրջանակով։ Խաչի չորս թևերը ավարտվում են զույգ շրջանաձև ելուստներով։ Ուղղահայաց խաչաթևերի ստորին կենտրոնական հատվածում տեսանելի է խաչարմատի ճյուղը, որի ներքևի հատվածում՝ շրջանակից դուրս, քանդակված է հասակով մեկ կանգնած լուսապսակ մի անձ։ Վերջինիս երկու կողմերում փորագրված է․ «Ես՝ Գրգոր, կանգնեցի զխաչս ի բարեխաւսութիւն հաւր իմու Հասանայ՝ Մխուդիհ որդու․․»1։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Հայ Առաքելական Եկեղեցի, 11-12-րդ դարեր
Թվագրման հիմնավորում՝ ըստ պատկերագրության
Ըստ ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների Հուշարձանի ուսումնասիրման ժամանակագրական աղյուսակը (ժամանակը, հեղինակը, աշխատանքները)
Խաչքարը հայտնաբերվել է 2020 թվականին՝ Արցախի Հանրապետության ԿԳՄՍ նախարարության «Պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի աշխատակիցների կողմից դաշտային ուսումնասիրությունների ժամանակ։
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Շինանյութը (տեսակը, գույնը)
Մոխրագույն ավազաքար
Տիպը
Խաչքար-հուշակոթող Չափերը` լայնությունը
76 սմ Չափերը` բարձրությունը
150 սմ Չափերը` խորությունը, հաստությունը
16 սմ Պահպանվածությունը`
Միջին Արժևորումը
Կարևոր է Պատարա գյուղի և Օծկա վանքի պատմության, մշակութային և հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրության համար։ ----------------------------
1 Արձանագրությունը վերծանել է Արսեն Հարությունյանը։
Լուսանկարներ
...
Հիմնական մատենագիտություն
Մկրտչյան Շ․, 1985 - Մկրտչյան Շահեն, Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Երևան, 1985։
Սարգսյան Ս., Առաքելյան Յ., 2006 - Սարգսյան Սլավա, Առաքելյան Յուրի, Պատարա, Երևան, 2006։
.
Գ․ Բ․, Ա․ Լ-Ե․