Կավաքավանք, Սուրբ Հակովիկի տապանաքար
Հուշարձան
Տիպային անվանումը
Տապանաքար Հատուկ անունը
Սուրբ Հակովիկի (Հակոբի) տապանաքար Օգտագործումը՝ սկզբնական, հաջորդական և ժամանակակից
Գերեզմանաքար-հուշակոթող, սրբատեղի
18-րդ դարում կերտվել և որպես գերեզմանային կոթող տեղադրվել է եկեղեցու հարավային ավանդատան մեջ՝ սուրբ Հակովիկի հիշատակին։ 2020 թվականի հոկտեմբերից Կավաքավանքը բռնազավթված է Ադրբեջանի կողմից։ Հուշարձանի ներկայիս վիճակն անհայտ է։
Սկզբնական պատկանելությունը
Կավաքավանք Պահպանման միավորի անվանումը
Տապանաքար
Տեղագրական տեղեկանք
Շրջանը (գավառ), համայնքը
Մեծ Հայք, Արցախ աշխարհ, Մյուս Հաբանդ գավառ։ Հետագայում տարածքն ընդգրկվել է Դիզակ գավառի և համանուն մելիքության կազմում, իսկ 1868-1917 թթ․ կցվել է Ռուսական կայսրության Ելիզավետպոլի նահանգի Կարյագինի գավառի Ջաբրայելի գավառակին։ Խորհրդային տարիներին Կավաք լեռը և վանքը եղել են Հադրութի և Ֆիզուլու շրջանների սահմանագիծը։ 1993 թվականից մինչև 2020 թ․՝ Արցախի Հանրապետություն, Հադրութի շրջան։
Հեռավորությունը և դիրքը բնակավայրից
Գտնվում է Հողեր գյուղից 5,5 կմ հյուսիս-արևելք՝ Կավաքավանքի եկեղեցու ներսում։
Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից
Բարձր է ծովի մակերևույթից 705 մ։ Ջրագրությունը
Գտնվում է Իշխանագետի ավազանում՝ գետից 1 կմ հարավ՝ Կավաք լեռան գագաթին։ Նկարագրություն
Ըստ ժողովրդական ավանդապատման՝ տապանաքարը կերտվել է 18-րդ դարում՝ ի հիշատակ Հակոբ անունով մի քրիստոնյայի, որն իր հավատքի համար նահատակվել է պարսից թագավորի կողմից։ Նահատակի մարմինը ամփոփվել է Կավաք լեռան գագաթին՝ մոր և քրոջ կողմից։ Սրբի գերեզմանին կառուցվել է մատուռ, որը հետագայում մեծ և հռչակավոր ուխտատեղի է դարձել։ 18-րդ դարի կեսերին այստեղ կառուցվել են նոր մեծ եկեղեցի, օժանդակ շինություններ, և սրբատեղին վերածվել է վանական մեծ համալիրի։
Սպիտակ կրաքարից նորակերտ արձանագիր տապանաքարը տեղադրվել է սրբի գերեզմանին1, որը գտնվել է եկեղեցու հարավային ավանդատան տեղում։
Այն ուղղանկյունաձև հարթ քար է, որի վրա չորս գծային շրջանակներից երեքի մեջ փորագրված է «Այս է տապ|ան ս[ու]րբ Յակ|ովիկայ»2 եռատող արձանագրությունը։ Վերջինս հավանաբար անավարտ է։ Այդ մասին է վկայում չորրորդ դատարկ մնացած շրջանակի առկայությունը։
Խորհրդային տարիներին հայ ուխտավորների հոսքը դեպի սրբատեղի դադարել է։ Տապանաքարը տեղահանվել և տեղափոխվել է եկեղեցու սրահ։ Արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին ադրբեջանական զինուժի կողմից Կավաքավանքը ենթարկվել է վանդալիզմի։ Ջարդվել է նաև այս տապանաքարը, բարեբախտաբար արձանագրության հատվածն ամբողջությամբ պահպանվել է։
Պատմական տեղեկանք
Մշակութային պատկանելությունը, դարաշրջանը, դարը (դարերը)
Հայ Առաքելական Եկեղեցի, 18-րդ դար
Թվագրման հիմնավորում՝ ըստ պատկերագրության
Ըստ ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների Հուշարձանի ժամանակագրական աղյուսակը
Հուշարձանի ուսումնասիրման ժամանակագրական աղյուսակը (ժամանակը, հեղինակը, աշխատանքները)
Տապանաքարն ուսումնասիրել և արձանագրությունը առաջինը ներկայացրել է վիմագրագետ Սեդրակ Բարխուդարյանը «Դիվան հայ վիմագրության» աշխատության 5-րդ հատորում (1982)։
Նկարագրական-բնութագրական տեղեկանք
Շինանյութը (տեսակը, գույնը)
Սպիտակ կրաքար
Տիպը
Հարթ, ուղղանկյունաձև տապանաքար Պահպանվածությունը`
Միջին
Արժևորումը
Կարևոր նշանակություն ունի Կավաքավանքի պատմության, ինչպես նաև Արցախում քրիստոնեության տարածման, ժողովրդական սրբատեղիների պատմության, ավանդապատումների և ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ ----------------------------
1Տե՛ս Ջալալեանց Ս․, 2016, էջ 498։
2Բարխուդարյան Ս․, 1982, էջ 179։
Լուսանկարներ
...
.
Գ.Բ․, Ս․Դ․